Эрүүл харилцааны 5 тэмдэг

«Эрүүл харилцаа» гэдгийг бид ихэвчлэн «хэзээ ч маргалддаггүй, үргэлж аз жаргалтай» гэж төсөөлдөг. Гэвч энэ нь үнэн биш. Эрүүл харилцаа төгс байдаггүй — тэнд ч зөрчил, урам хугарал, хэцүү мөч байдаг. Ялгаа нь зөрчил байгаа эсэхэд бус, харин түүнийг хэрхэн даван туулдагт оршино.

Эрүүл харилцааг таних нь зөвхөн романтик хосуудад хамаатай биш — найзууд, гэр бүл, хамтран ажиллагсадтай харилцахад ч хэрэгтэй. Доорх таван тэмдэг нь харилцаа эрүүл хөрсөн дээр зогсож байгаа эсэхийг ойлгох луужин болно.

Эрүүл харилцааны 5 тэмдэг

1. Харилцан хүндлэл. Хоёр тал бие биенийхээ бодол, мэдрэмж, хил хязгаар, ялгааг хүндэлдэг. Үл хүндлэх — доромжлох, басамжлах, дооглох — нь эрүүл харилцаанд байр суургүй. Хүндлэл бол хайрын өдөр тутмын илрэл.

2. Итгэл. Бие биедээ итгэх, найдах боломжтой байх. Итгэл нь хяналт, сэжиг, байнгын шалгалтын эсрэг — энэ нь нөгөө хүн чамайг гомдоохгүй гэдэгт амар амгалан байх явдал. Итгэл алдагдвал харилцаа айдас дээр тогтдог.

3. Нээлттэй харилцаа. Бодол, мэдрэмжээ айдасгүйгээр илэрхийлж, бие биенээ сонсож чаддаг. Эрүүл харилцаанд «би ингэж мэдэрч байна» гэж хэлэх нь аюулгүй; нөгөө тал шүүмжлэх биш, сонсох гэж оролддог.

4. Бие даасан байдал. Хоёр тал хамт байхын зэрэгцээ өөрийн орон зай, найзууд, сонирхолтой байж чаддаг. Эрүүл харилцаа хүнийг залгидаггүй — харин хоёр бүтэн хүнийг хооронд нь холбодог. «Хамт, гэхдээ бие даасан» нь тэнцвэр.

5. Зөрчлийн дараа эвлэрэх чадвар. Маргаан бол төгсгөл биш, харин эвлэрэх боломж. Эрүүл харилцаанд зөрчлийн дараа хоёр тал эргэж ярилцаж, ойлголцож, засаж чаддаг. Сэтгэл судлаач Жон Готтман үүнийг «засварын оролдлого» гэж нэрлэж, харилцааны эрүүл байдлын хамгийн чухал хүчин зүйл гэж тогтоосон.

Эрүүл ба эрүүл бус динамик

Эрүүл харилцаа	Эрүүл бус харилцаа
Зөрчлийг хамтдаа шийддэг	Зөрчилд ялагч-ялагдагч хайдаг
Хил хязгаарыг хүндэлдэг	Хил хязгаарыг зөрчиж, хянадаг
Алдаагаа хүлээж, уучилдаг	Гэм буруу тохдог, өсөл санадаг
Хоёулаа ургаж, дэмждэг	Нэг нь нөгөөгөө хязгаарладаг

Зөрчил эрүүл харилцаанд ч байдаг

Чухал ойлголт: зөрчил байгаа нь харилцаа эрүүл бус гэсэн үг биш. Хоёр өөр хүн хамт амьдрахад санал зөрөх нь зайлшгүй. Готтманы судалгаагаар хосын зөрчлийн 69% нь «байнгын» — өөрөөр хэлбэл хэзээ ч бүрэн шийдэгддэггүй зан чанар, үнэт зүйлийн ялгаа. Зорилго нь бүх зөрчлийг устгах биш, харин тэдгээрийг хүндлэлтэйгээр удирдах.

Эрүүл бус харилцааны жинхэнэ шинж нь зөрчил биш, харин зөрчлийг хэрхэн илэрхийлдэг явдал. Готтман харилцааг сүйрүүлдэг «дөрвөн морьтон»-г тодорхойлсон: шүүмжлэл (хувь хүнд довтлох), басамжлал (дээрэлхэх, дооглох), хамгаалалт (хариуцлагаас зайлсхийх), хана барих (харилцахаас татгалзах). Эдгээр давамгайлбал харилцаа эрсдэлд ордог.

Харилцаагаа бэхжүүлэх 4 арга

1. «Би» хэлбэрээр ярь. «Чи үргэлж...» гэж буруутгахын оронд «Би ингэж мэдэрсэн» гэж эхэл. Энэ нь нөгөө талыг хамгаалалтад оруулахгүйгээр өөрийн мэдрэмжийг илэрхийлдэг.

2. Талархлаа илэрхийл. Готтманы судалгаагаар эрүүл харилцаанд эерэг ба сөрөг харилцааны харьцаа ойролцоогоор 5:1 байдаг. Жижиг талархал, анхаарал тогтмол илэрхийлэх нь харилцааны «банк»-ыг дүүргэдэг.

3. Идэвхтэй сонс. Нөгөө хүн ярихад хариултаа бодохын оронд үнэхээр сонс. Ойлгосон зүйлээ давтаж хэлэх нь («Чи ингэж мэдэрч байгаа юм байна») ойлголцлыг гүнзгийрүүлдэг.

4. Засварыг хүлээж ав. Зөрчлийн дараа нөгөө тал эвлэрэх оролдлого хийвэл (уучлал гуйх, тоглоом тоглох, гар сунгах) түүнийг хүлээж ав. Засварыг хүлээж авах чадвар нь харилцааг хадгалдаг.

«Эрүүл харилцааг тодорхойлдог нь зөрчил байхгүй явдал биш — зөрчлийн дараа эргэж ирэх чадвар юм.»

Өөрөөсөө эхэл

Эрүүл харилцаа хоёр талын хүчин чармайлт шаарддаг ч, чи зөвхөн өөрийнхөө талыг хянаж чадна. Өөрийн харилцааны хэв маягийг таних — чи хэрхэн зөрчилд ханддаг, хил хязгаараа хэрхэн илэрхийлдэг, бусдад хэр итгэдэг — нь эрүүл харилцааны эхлэл. Заримдаа хамгийн том өөрчлөлт нь нөгөө хүнийг өөрчлөхийг оролдохоо болиод, өөрийн хариу үйлдлийг ухамсартайгаар сонгож эхлэхэд гардаг.

Хэрэв харилцаа тогтмол сэтгэлийг чинь зүдрээж, аюулгүй биш мэт мэдрэгдэж байвал тэр нь анхаарах дохио. Эрүүл харилцаа төгс байх албагүй ч, ерөнхийдөө чамайг дэмжих, ургуулах, аюулгүй мэдрүүлэх ёстой.

«Амжилттай хосуудыг ялгадаг нь зөрчилгүй байх биш — харин зөрчлийн дунд ч бие биедээ хүндлэл, хайраа алдахгүй байх явдал юм.»

— Жон Готтман, сэтгэл судлаач, хосын харилцааны судалгааны тэргүүлэгч

Бүх төрлийн харилцаанд хамаатай

Эдгээр таван тэмдэг зөвхөн хосын харилцаанд биш — найз нөхөд, гэр бүл, хамтран ажиллагсадтай харилцахад ч адил хүчинтэй. Эрүүл найзлал нь хүндлэл, итгэл, нээлттэй харилцаан дээр тогтдог; нэг тал нөгөөгөө байнга шүүмжилж, ашиглаж, эсвэл дорд үздэг бол тэр найзлал эрсдэлд байна.

Гэр бүлийн харилцаанд ялангуяа хил хязгаар, бие даасан байдлын тэмдэг чухал. Гэр бүлийн гишүүд бие биенээ хайрладаг ч, насанд хүрсэн хүний сонголт, хил хязгаарыг хүндлэх нь эрүүл харилцааны шинж. «Хайр» нэрийн дор хяналт, дарамт байх ёсгүй.

Ажлын харилцаанд ч мөн адил: хүндлэл, тодорхой харилцаа, хариуцлага хуваах нь эрүүл багийн суурь. Аль ч төрлийн харилцаанд гол асуулт нэг: энэ харилцаа намайг ургуулж, дэмжиж, аюулгүй мэдрүүлж байна уу, эсвэл жижигрүүлж, ядрааж байна уу?

Эрүүл харилцааг таних чадвар нь өөрөө сурдаг ур чадвар. Та аль хэдийн эрүүл ба эрүүл бус динамикийг ялгаж сурснаар амьдралдаа илүү дэмжсэн, илүү чин сэтгэлийн холбоог сонгох боломжтой болж байна.

Эх сурвалж

1. Gottman, J. & Silver, N. (1999). The Seven Principles for Making Marriage Work. Crown.
2. Johnson, S. (2008). Hold Me Tight: Seven Conversations for a Lifetime of Love.
3. Gottman, J. (1994). Why Marriages Succeed or Fail (the "Four Horsemen").