Сэтгэл хөдлөлийн оюун ухаан (EQ): сурч болох чадвар

Хамгийн өндөр оноотой, хамгийн ухаалаг хүн үргэлж амьдралд амжилттай байдаггүй. Харин бусадтай зөв харилцаж, өөрийн болон бусдын сэтгэл хөдлөлийг ойлгож, удирдаж чаддаг хүн ажил, харилцаа, сэтгэлийн амар амгалангаар илүү тогтвортой байдаг нь ажиглагддаг. Энэ чадварыг сэтгэл хөдлөлийн оюун ухаан (EQ) гэдэг.

Хамгийн чухал нь: EQ бол төрөлхийн оюун ухаан (IQ)-аас ялгаатай нь сурч болох чадвар. IQ амьдралын туршид харьцангуй тогтмол байдаг бол EQ-г аливаа насанд дасгалаар хөгжүүлж болдог. Энэ нь сайн мэдээ — хэрэв чи одоо энэ талаар хүчтэй биш бол ч хөгжих орон зай бий.

EQ гэж юу вэ?

Сэтгэл хөдлөлийн оюун ухаан гэдэг нь өөрийн болон бусдын сэтгэл хөдлөлийг таних, ойлгох, удирдах чадвар. Сэтгэл судлаач Питер Сэловей, Жон Майер нар анх тодорхойлж, дараа нь Даниел Големаны номоор дэлгэрсэн энэ ойлголт нь «ухаалаг байх» гэдгийг зөвхөн логик, мэдлэгээр бус, сэтгэл хөдлөлийн ур чадвараар ч хэмждэг болохыг харуулсан.

EQ нь IQ-г орлодоггүй — харин нөхдөг. Хичнээн авьяастай байсан ч сэтгэл хөдлөлөө удирдаж чадахгүй, бусадтай харилцаж чадахгүй бол тэр авьяас бүрэн илрэхгүй. Тиймээс EQ-г заримдаа «амжилтын нуугдмал хүчин зүйл» гэж нэрлэдэг.

EQ-ийн дөрвөн бүрэлдэхүүн

Өөрийгөө ухамсарлах. Өөрийн сэтгэл хөдлөлийг тэр мөчид нь таних, тэдгээр нь зан үйлд хэрхэн нөлөөлдгийг ойлгох. Энэ бол бусад бүх чадварын суурь — мэдрэмжээ танихгүй бол түүнийг удирдах боломжгүй.

Өөрийгөө удирдах. Сэтгэл хөдлөлдөө автахгүйгээр, тэдгээрийг ухаалгаар зохицуулах. Уурлах мөчид түр зогсох, стресст тайван байх, түлхэц төрөхөд бодолтойгоор хариулах чадвар.

Бусдыг ухамсарлах (эмпати). Бусдын сэтгэл хөдлөлийг анзаарч, тэдний байр сууринаас ойлгох. Энэ нь зөвшөөрөх гэсэн үг биш — харин ойлгох, мэдрэх чадвар.

Харилцаа удирдах. Дээрх гурвыг ашиглан бусадтай эрүүл харилцаа байгуулах, зөрчлийг шийдвэрлэх, итгэл бий болгох чадвар.

Өндөр ба бага EQ-ийн ялгаа

Өндөр EQ	Бага EQ
Мэдрэмжээ таниж, нэрлэж чаддаг	«Юу мэдэрч байгаагаа» мэддэггүй
Уурлах мөчид түр зогсдог	Сэтгэл хөдлөлдөө автдаг
Бусдын байр суурийг ойлгодог	Зөвхөн өөрийн талаас хардаг
Зөрчлийг тайвнаар шийддэг	Зөрчилд дайрах эсвэл зугтдаг

Хэрэв баруун баганад өөрийгөө олж байвал санаа бүү зов — энэ нь тогтмол шинж биш. EQ-ийн хамгийн чухал онцлог бол хөгждөг байдал: өнөөдрийн сул тал маргаашийн хүчтэй тал болж чадна.

EQ сурч болох уу?

Тийм — энэ нь EQ-ийн хамгийн найдвар төрүүлэх онцлог. Тархи насан туршдаа өөрчлөгдөх чадвартай (нейропластик) тул сэтгэл хөдлөлийн ур чадвар ч дасгалаар хөгждөг. Мэдрэмжээ нэрлэх, түр зогсох, бусдыг сонсох зэргийг ухамсартайгаар давтах тусам тэдгээр нь аажмаар автомат чадвар болж хувирдаг.

Энэ нь IQ-гаас ялгаатай. IQ-г сургалтаар бараг өөрчилж чадахгүй ч, EQ-г аль ч насанд, ямар ч цэгээс эхлэн хөгжүүлж болно. Тиймээс «би ийм л хүн» гэж бодох шаардлагагүй — сэтгэл хөдлөлийн ур чадвар бол хувь заяа биш, дадлага юм.

EQ хөгжүүлэх 4 арга

1. Мэдрэмжийн өдрийн тэмдэглэл. Өдөрт нэг удаа «би өнөөдөр юу мэдэрсэн, яагаад» гэж бич. Энэ нь өөрийгөө ухамсарлах чадварыг бэхжүүлдэг — EQ-ийн суурь.

2. Түр зогсох дадал. Хүчтэй мэдрэмж төрөхөд тэр даруй хариу үйлдэхийн оронд гүн амьсгал авч, түр зогс. Энэ жижиг завсар л автомат хариу ба ухамсартай сонголтын хоорондын ялгаа.

3. Идэвхтэй сонсох. Бусадтай ярихдаа хариултаа бодохын оронд үнэхээр сонс. «Чи ингэж мэдэрч байгаа юм байна» гэж тусгаж хэлэх нь эмпатийг хөгжүүлдэг.

4. Хариу үйлдлээ эргэцүүл. Өдрийн эцэст «би өнөөдөр сэтгэл хөдлөлдөө хэрхэн хариулсан, дараагийн удаа юуг өөрчилж болох вэ» гэж эргэцүүл. Энэ нь тогтмол хөгжлийн давталт үүсгэдэг.

«IQ чамайг хаалга нээхэд тусална; EQ тэр өрөөнд хэрхэн оршихыг чинь шийднэ.»

Сэтгэл хөдлөлийн оюун ухаан бол амьдралын чанарын далд багана. Ажил дээрх амжилт, харилцааны гүн, өөртэйгөө эв найртай байх — эдгээр бүгд EQ-тэй нягт холбоотой. Хамгийн сайхан нь, энэ чадвар чиний гарт байгаа: өдөр бүр жижиг дасгалаар чи өөрийн болон эргэн тойрныхоо амьдралыг илүү дулаан, ойлголцолтой болгож чадна.

«Сэтгэл хөдлөлийн оюун ухаан бол төрөлхийн авьяас биш. Энэ бол суралцаж, дасгалжуулж, цаг хугацааны явцад эзэмшиж болох ур чадваруудын цогц юм.»

— Даниел Големан, сэтгэл судлаач, "Emotional Intelligence" зохиолын зохиогч

EQ яагаад амьдралд чухал вэ?

Сэтгэл хөдлөлийн оюун ухаан зүгээр «сайхан байх» тухай биш — амьдралын бодит үр дүнд нөлөөлдөг. Ажлын байранд EQ өндөртэй хүмүүс багаар илүү сайн ажиллаж, зөрчлийг бүтээлчээр шийдэж, удирдан зохион байгуулах чадвараар ялгардаг. Олон судалгаа EQ нь карьерын амжилтыг IQ-гаас дутахгүй, заримдаа илүү сайн урьдчилан таамагладгийг харуулсан.

Харилцаанд бол EQ-ийн нөлөө бүр тодорхой. Хосынхоо сэтгэл хөдлөлийг ойлгож, өөрийнхөө мэдрэмжийг тайван илэрхийлж, зөрчлийг дайралгүй шийдэж чаддаг хүн илүү гүн, тогтвортой харилцаатай байдаг. Эмпати, идэвхтэй сонсох нь итгэлийн суурь юм.

Хамгийн чухал нь — EQ өөртэйгөө харьцах байдалд ч нөлөөлдөг. Өөрийн сэтгэл хөдлөлийг ойлгож, эелдэг удирдаж чаддаг хүн дотоод тайван байдал, тэсвэр хатуужлыг олдог. Тиймээс EQ-г хөгжүүлэх нь зөвхөн бусадтай төдийгүй өөртэйгөө илүү эв найртай байх хөрөнгө оруулалт. Энэ нь нэг удаагийн зорилго биш, харин насан туршийн дадал юм.

EQ-г хөгжүүлэх нь нэг удаагийн зорилго биш, харин насан туршийн дадал. Зарим өдөр чи сэтгэл хөдлөлдөө автах болно — энэ хэвийн. Чухал нь төгс байх биш, харин өчигдрийнхөөсөө бага зэрэг илүү ухамсартай байх. Жижиг алхам бүр чамайг өөртэйгөө болон бусадтай илүү гүн, илүү дулаан холбоо руу нэг алхам ойртуулна. Сэтгэл хөдлөлийн оюун ухаан бол чиний амьдралын чанарт хийх хамгийн үнэ цэнэтэй хөрөнгө оруулалтуудын нэг юм.

Эх сурвалж

1. Goleman, D. (1995). Emotional Intelligence. Bantam Books.
2. Mayer, J. D. & Salovey, P. (1997). What is emotional intelligence?
3. Bradberry, T. & Greaves, J. (2009). Emotional Intelligence 2.0. TalentSmart.